हिंदी वर्णमाला:- बारहखड़ी (Barakhadi)

Admin
6 Min Read
बारहखड़ी (बारहखड़ी)

बारहखड़ी (बारहखड़ी) का मतलब है हिंदी वर्णमाला के व्यंजनों के साथ स्वर के संयोजन से बने अक्षर।

बारहखड़ी में प्रत्येक व्यंजन को 12 स्वर के साथ मिलाकर नए अक्षरों का निर्माण किया जाता है। हिंदी भाषा में 33 व्यंजन और 11 स्वर होते हैं। जब हम किसी व्यंजन को किसी स्वर के साथ मिलाते हैं, तो एक नया अक्षर बनता है। इस प्रक्रिया को बारहखड़ी कहते हैं।

नीचे बारहखड़ी का उदाहरण दिया गया है:

क से बारहखड़ी:

अक्षरस्वर का उच्चारणअक्षरस्वर का उच्चारण
काका
किकिकीकी
कुकुकूकू
केकेकैकै
कोकोकौकौ
कंकंकःकः
क्क्  

ग से बारहखड़ी:

अक्षरस्वर का उच्चारणअक्षरस्वर का उच्चारण
गागा
गिगिगीगी
गुगुगूगू
गेगेगैगै
गोगोगौगौ
गंगंगःगः
ग्ग्  

म से बारहखड़ी:

अक्षरस्वर का उच्चारणअक्षरस्वर का उच्चारण
मामा
मिमिमीमी
मुमुमूमू
मेमेमैमै
मोमोमौमौ
मंमंमःमः
म्म्  

स से बारहखड़ी:

अक्षरस्वर का उच्चारणअक्षरस्वर का उच्चारण
सासा
सिसिसीसी
सुसुसूसू
सेसेसैसै
सोसोसौसौ
संसंसःसः
स्स्  

ल से बारहखड़ी:

अक्षरस्वर का उच्चारणअक्षरस्वर का उच्चारण
लाला
लिलिलीली
लुलुलूलू
लेलेलैलै
लोलोलौलौ
लंलंलःलः
ल्ल्  

हिंदी बारहखड़ी के महत्व:

  1. बच्चों की शिक्षा: बारहखड़ी बच्चों को हिंदी भाषा के वर्णों और उनके उच्चारण को सीखने में मदद करती है। यह हिंदी भाषा के मूल ज्ञान की नींव होती है।

  2. शुद्ध लेखन: बारहखड़ी का ज्ञान शुद्ध लेखन और सही उच्चारण में सहायक होता है। यह हिंदी में सही शब्दों का निर्माण करने में मदद करता है।

  3. व्याकरण का ज्ञान: बारहखड़ी व्याकरण की समझ को बेहतर बनाती है, क्योंकि यह सिखाती है कि किस प्रकार से स्वरों और व्यंजनों का मिलान होता है।

अंअः
ि
काकिकीकुकूकेकैकोकौकंकः
खाखिखीखुखूखेखैखोखौखंखः
गागिगीगुगूगेगैगोगौगंगः
घाघिघीघुघूघेघैघोघौघंघः
चाचिचीचुचूचेचैचोचौचंचः
छाछिछीछुछूछेछैछोछौछंछः
जाजिजीजुजूजेजैजोजौजंजः
झाझिझीझुझूझेझैझोझौझंझः
टाटिटीटुटूटेटैटोटौटंटः
ठाठिठीठुठूठेठैठोठौठंठः
डाडिडीडुडूडेडैडोडौडंडः
ढाढिढीढुढूढेढैढोढौढंढः
णाणिणीणुणूणेणैणोणौणंणः
तातितीतुतूतेतैतोतौतंतः
थाथिथीथुथूथेथैथोथौथंथः
दादिदीदुदूदेदैदोदौदंदः
धाधिधीधुधूधेधैधोधौधंधः
नानिनीनुनूनेनैनोनौनंनः
पापिपीपुपूपेपैपोपौपंपः
फाफिफीफुफूफेफैफोफौफंफः
बाबिबीबुबूबेबैबोबौबंबः
भाभिभीभुभूभेभैभोभौभंभः
मामिमीमुमूमेमैमोमौमंमः
यायियीयुयूयेयैयोयौयंयः
रारिरीरुरूरेरैरोरौरंरः
लालिलीलुलूलेलैलोलौलंलः
वाविवीवुवूवेवैवोवौवंवः
शाशिशीशुशूशेशैशोशौशंशः
सासिसीसुसूसेसैसोसौसंसः
षाषिषीषुषूषेषैषोषौषंषः
हाहिहीहुहूहेहैहोहौहंहः
ळाळिळीळुळूळेळैळोळौळंळः
क्षक्षाक्षिक्षीक्षुक्षूक्षेक्षैक्षोक्षौक्षंक्षः
त्रत्रात्रित्रीत्रुत्रूत्रेत्रैत्रोत्रौत्रंत्रः
ज्ञज्ञाज्ञिज्ञीज्ञुज्ञूज्ञेज्ञैज्ञोज्ञौज्ञंज्ञः
श्रश्राश्रिश्रीश्रुश्रूश्रेश्रैश्रोश्रौश्रंश्रः
Share This Article
Leave a comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!
DMCA
PROTECTED